Нов ден во Стокхолм

Интернационалниот тренинг програм започна навистина интернационално. Имаме 20 учесници од следниве земји:

- Албанија
- Хрватска
- Грузија
- Ерменија
- Киргизтан
- Еквадор
- Перу
- Уганда
- Индонезија
- Филипини
- Пакистан
- Македонија
- Шведска - организатор
- Латвија - гостин предавач

Да можеше некој да направи ваков бучкуруш од земји, немаше да можам да поверувам.
Специфичности:
- во Уганда официјален јазик е Англиски а валута е Шилинг
- со авион летање од еден крај до друг крај на Индонезија е потребно 10 саати со авион
- Индонезија има 17.500 острови и над 250 милиони луѓе (4 на свет по популација после Кина, Индија и САД)
- Шведска е прва земја во свет што официјално почнала да води записи за своите граѓани, 1686
- Уганда има 15 компании котирани на својата берза
- Еквадор ги има Галапагос Островите(родно место на Дарвиновата Теорија на еволуција) и е земја со голема биоразличност
- следи повеќе!!!!

One day in Sverige

Денеска дојдов во Стокхолм. На прва топка, неколку работи за Шведска и Швеѓаните (без да ги фалиме по нивните светски брендови: Ериксон, Волво, АББА, Х&М, Икеа, Сканиа, Сааб, Абсолут Водка, САС, Астразенека, Нобелова награда, Викинзи, Златан Ибрахимовиќ, Бјорн Борг, Пипи долгачорапа Icehotel, и сл.)

- Ведри
- Смирени
- Чисти
- 86% се евангел-лутеранци протестанти
- проамерикански (конзумираат и имаат ф-инг Seven/Eleven продавници, Бен и Џерис сладолед, МкДоналдс насекаде, Тропикана Џус од Флорида, и сл.)-поврзано со егзодус на 1 милион Шведи во САД во 19век
- Не се гледа дека имаат дојденци од Африка/Азија/Индија
- ставаат столни лампи на прозорци!?
- џогираат
- децата не им плачат
- многу јадат морско
- татковци чуваат деца
- огромен супермаркет на 4-спрат од бизнис зграда
- целосно развиена инфраструктура, и недвижности
- англиски сите зборуваат, и најчесто има превод на англиски
- Стокхолм е European Green Capital for 2010 и има конференција за енергијата во 2050
- патеки и посебни семафори за велосипеди насекаде
- вода и зелени дрва
- 1842 вовеле задолжителна посета на училиште за сите
- последниве 200 години немаат војна(неутрални за 1-ва и 2-ра светска војна) и тргуваат со надворешниот свет
- по 500 евра од стан се дава за одржување на влезот/зградата!?

толку за денес. God natt!

Обраќање за бруцошите на Американ Колеџ

Почитувани професори, гости,
и нови студенти,

Ми претставува особена чест и задоволство да ви се обратам како нови студенти на Универзитетот Американ Колеџ Скопје.
Јас сум претставник на Деловниот Совет на Универзитетот. Работам како генерален директор на КБ Прво пензиско Друштво - друштво кое управува со парите на идните пензионери во Македонија. На некој начин, јас го отсликувам Вашиот иден работодавач, човек кој ќе ви ја понуди вашата прва работа.
Вам ви претстои најубавиот дел од вашиот живот. Младоста си носи своја специфичност и возбудливост. Светот е пред Вас. Живејте го со полн здив-полни плуќа!
Но, сепак, тие моменти на романтизам, идеализам, и непокорност, несмеат да ви ја замаглат целта. Што е целта?
Целта, според мене, е да можеш да создаваш во областа што навистина ти лежи, да правиш додадена вредност. Ако би го искористил речникот на Ворен Бафет, најпознатиот инвеститор на светот, кој вели: ЈАС СУМ СРЕЌЕН ЧОВЕК ЗАТОАШТО СЕКОЕ УТРО - ПОТСКОКНУВАМ КОГА ОДАМ НА РАБОТА!
Зарем тоа не е убава цел?
За жал, таа цел за многумина од нашите сограѓани - не е реалност! Не дозволувајте истото да ви се случи и на вас. Убавината, е во тоа што секој индивидуално си ја крои судбината,целта-да го најдеме она што уживаме да го работиме.
Денеска живееме во глобален свет. Македонија е дел од тој свет. Некои наши тукашни сограѓани работат за фирми од Холивуд, други добиваат нарачки од Шведска, а трети испорачуваат стоки или услуги на Германија, Јапонија, Австралија. Не заборавајте дека во Кина секоја година има 7 милиони нови дипломирани студенти кои истрчуваат на полето за натпревар, на Гоцевото рамноправно поле за натпревар! Каде се студентите од другите замји?! Како ти, како ти, ќе направиш разлика, ќе се издвоиш, ќе бидеш подобар или подобра, во таква консталација?
За крај, од искуство, би издвоил 3 нешта како совет, или тајни ако сакате.
- Секогаш давајте повеќе отколку што се очекува од вас. Underpromise and overdeliver!
- Волунтирајте и добијте што е можно повеќе искуства! За илустрација, денеска, во Македонија преку една глобална невладина организација доаѓаат волунтери од Америка/Британија/Канада да земат учество во активно градење на куќи за семејства со потреба во ВЕЛЕС(ХАБИТАТ ФОР ХЈУМАНИТИ).
Зошто? Утре да добијат подобро работно место, меѓудругото. Јас волунтирав во неколку фирми додека студирав. Тоа искуство, не некој начин, ме издвои од другите, ми помогна да видам што ме интересира, што сакам и дојдов до тука!
Практичната работа е најголемата некажана тајна на вашиот студенски живот. Немојте да ја прокоцкате таа шанса.
- Крајно, би ви препорачал да ги гледате работите позитивно. Чашата е секогаш полуполна наместо полупразна.
Верувајте во вашиот инстинкт, паѓањето е дел од растот, и бидете свои без предрасуди или оптоварувања.
Со среќа и благодарам!

Водечки индикатор дека кризата одминува

Денеска во Дневник се појави статија под име: "Пак се крадат капаците од шахтите". Овој наслов е индикатор дека цените на старо железо повторно се качуваат како во 2007 и 2008 година кога имавме рекорден број на украдени капаци на шахти. Но Македонија, тогаш, не беше единствена во светот, туку една од многуте земји каде што се случуваше ваква бизарна кражба.
Трговскиот дефицит на Македонија е директно врзан со цените на металите на светските берзи. Што повеќе расте цената на челикот, железото, никелот, силициумот, и сл., толку подобро ќе се живее во нашата Република!

18 години независност

На 8-ми септември 1991 година, Македонија се избори за сопствена независна држава. На 8-ми септември 2009 година, Македонија слави полнолетност. Честито! Економијата, во контраст, не е независна ниту полнолетна. Гордиевиот јазол - нулта раст, висока невработеност, трговски дефицит, е цврсто затегнат. Во 2009 година, стануваме сведоци, на уште една негативна година за растот на БДП, по 2001, и 1995 година. БДП е срцето на нашето битие. Како до континуиран раст од над 5% во период од 10 години? Како Кина има просечен раст од над 9% во период од почеток на реформата на Ден Ксиаопинг од 1979 година, 30 години, до денеска? Каде се нашите 10 волшебни години? Сонувам за 10 години на пораст на БДП со средна вредност од 6%. Како тоа изгледа? Сакам да ги видам фаците на граѓаните во такви услови, по десет години. Мора да е добро чувството. Груевски со неговата политика од 2006 година до денеска ги стави сите пари на една карта: странски директни инвестиции. СДИ како компонента од БДП го неутрализира негативниот допринос на трговскиот дефицит. Со други зборови, во услови на добри странски инвестиции, добри приливи од дознаки од гастербајтери, Македонската економија има значителна шанса да дојде до континуиран раст на БДП од над 6% на годишно ниво. Преродба во 100 чекори.
Бројките не покажуваат преродба.
Во првите 7 месеци од 2009 година имаме стоковна размена изразена во:
увоз 7мес. 2009...........2,77 милијарди УСД
увоз 7мес. 2008...........4,24 милијарди УСД
увоз 7мес. 2007...........2,68 милијарди УСД

извоз 7мес. 2009...........1,45 милијарди УСД
извоз 7мес. 2008...........2,51 милијарди УСД
извоз 7мес. 2007...........1,87 милијарди УСД

Во 2009-та сведени сме на бројки од 2006 година. Економскиот бум од втората половина од 2006, 2007 и првата половина на 2008 година, го понесе Груевски на крилјата на ангелите. Имавме енормни покачувања на бројот на трансакции, експоненцијален раст на ДДВ како најголема ставка од даноците, прилив и на странски портфолио инвестиции. Уфф, каков добар старт. Хусеин Болт да ни подзавиди. Ѕвездите се поклопија. Но, светската криза од втората половина на 2008 година, со 2009, не спушти во бездната на пеколот. Како дошло, така ошло. Во 2009 година имаме каматни стапки од над 10%, администрација од 150.000 луѓе, и целосно истиснување на приватниот сектор за сметка на државниот. Дајте ми го тој маж кој успеал да направи добра Бизнис клима од држава која што има најголем број на бирократи по единица вработени! Дали во Македонија постои равноправно поле за натпревар помеѓу фирмите? Не.

Зависиме од цената на челикот и никелот!? Цената на никелот достигнува 10.000 долари по тежина во мај 2006 година. Таа оди и над 20.000 долари во првата половина на 2007 година. Од јули 2008 па наваму е под 10.000, и на моменти околу 5.000 УСД. Е, еве ги бројките за извоз на фероникел од МК за:

извоз 2007 фероникел.............529 милиони УСД или 16% од вкупен извоз
извоз 2008 фероникел.............311 милиони УСД или 8% од вкупен извоз
извоз 2009 фероникел(проекција)..190 милиони УСД

Речиси 50% од извозот ни зависи од цените на железо, никел, и сл.

Имаме субвенции во земјоделието. Да ги видиме нивните ефекти:

извоз 7мес. 2009 храна...........152 милиони УСД
извоз 7мес. 2008 храна...........174 милиони УСД
извоз 7мес. 2007 храна...........127 милиони УСД

увоз 7мес. 2009 храна...........308 милиони УСД
увоз 7мес. 2008 храна...........364 милиони УСД
увоз 7мес. 2007 храна...........269 милиони УСД

Тренд на намалување на увозот а зголемување на извозот на храна, нема.

до скоро.

Брод без кормилар

Давид Кацуџин Чао е бизнис човек кој потекнува од мајка Јапанка и татко Кинез. ВолСтрит Журнал во една статија објаснува дека овој извонредно успешен бизнис човек за да ги оствари зацртаните бизнис цели дури и не си одел дома, работел во пиџами во канцеларија, секоја вечер. Тој е одговорен зошто познатата Аппле Компјутери на агресивен начин во 80-те години ја зголемила продажбата од 80 милиони на 1 милијарда долари во Јапонија. Не само тоа, поважно, Давид Чао е олицетворение на денешната динамична глобална утакмица, каде што секој може да го надигра секого, без разлика на препреките со кои се судрува како дел на оспорувана етничка група. Тој како етнички Кинез во Јапонија и аутсајдер образложува дека само мантрата на сопставениот татко го направила она што е, екстремно успешен бизнисмен: “Како дел од малцинство, ти мораш да работиш 3 пати повеќе и понапорно од било кој друг!” Во Македонија, ние не можеме да излеземе од спрегата на нашата маленкост и да размислуваме на сличен начин. Тоа е резултат на искрената недоверба во нас самите. Нашите државници никогаш не ни инјектираа ваква фундаментална вредност како што врежал татко му на Чао. За илустрација, во нашата историја на економски план, македонската држава и граѓаните, не сме виделе јасна и гласна базична платформа за раст и развој која доследно ќе се дефинира и потоа спроведе од почеток до крај со многу напорна работа и откажувања. Затоа, наместо почитувањето на основната “Божја заповест” – пазарната и слободна економија како крајна дестинација, дебатата за економските политики што треба да не донесат до подобро утре цело време се губи во волунтаризмот на приликите од денес за денес.
Конкретно, велиме дека едни од клучевите за излез од кризата се дерегулацијата на пазарот во сите стопански гранки и намалувањето на вработеноста, а од друга страна работиме спротивно на тој план. Од таа перспектива може да се проследи најновата странска инвестиција во Македонија, купувањето на ЕСМ Дистрибуција од австриската компанија ЕВН. Нема простор за радост. Иако некој ќе каже дека придобивките на новата приватизација на дел од ЕСМ се многу големи бидејќи ќе дојдат нови идни странски инвестиции и нови јаки банки од типот на Рајфајзен, како и сигурност кај новите идни странци, сепак, во однос на приватизацијата на ЕСМ мора да ни се јасни два видни и суштински проблеми. Монополската позиција на новата компанија и очекуваното намалување на бројот на вработени на истата се косат со основните постулати од кои треба да работи секој економски кормилар на Македонија. Суштински е да се сфати дека во Македонија треба да создаваме услови за воведување на конкуренција и нови вработувања. И за дефинирање и поставување на таква економија потребно е многу напорна работа. Оваа трансакција не ги негува овие принципи. Главниот “про” аргумент во дебатата за приватизација на ЕСМ беше дека државата е лош стопанственик и затоа треба тие државни ресурси да прејдат во приватни раце. Ако е така, молам на Бога уште утре да изгрее сонце и по секоја цена следните волунтаристички приватизации да бидат Македонски Пошти, Јавното претпријатие Аеродромски услуги, Клинички центар како и преостанатиот дел од ЕСМ. Но, дали можеме нешто да научиме од процесот? Историски гледано ќе беше супер ако вакви приватизации преку тендер се правеа и во стопанските гранки каде што нема монопол. Денеска сите ќе бевме со подобар “моџо”. Сепак, иднината доаѓа и затоа одговорноста е на сите нас да бараме визија и почитување на основните вредности и правила за игра. Мораме да бараме одговорност за постапките што некој ги превзема во наше име. Денеска, факт е дека во Македонија во 2005 година имаше прилив на странски директни инвестиции во износ не поголем од 100 милиони долари. Истотака, факт е дека во Македонија немаме и нема најава на нови странски инвестиции кои ќе работат на намалување на дуото: трговски дефицит и невработеноста. Нашиот трговски дефицит во 2006 несвесно системски го решаваме со праќање на илјадници наши луѓе од Тетово и Куманово, гастабајтери, во Ирак и Авганистан. Одговорот треба да се бара во недоволната темелност и непостоењето на издржана фундаментална економска политика. Само човек кој што не знае што сака, кој што не знае кај е и што е, ниту пак знае како функционира системот на плима и осека, може секојдневно да бара заштита во компасот наречен “меѓународната заедница”. Не и треба добар кормилар на земја која што нема море! Смешен е фактот дека една од клучните работи што ние како држава сме ги научиле од ММФ е всушност методологијата како да раководиме со сопствените финансии. Еврообврзниците всушност денеска и заштедуват на Македонија десетици милиони евра во помали камати, но кој ќе одговара пред народот што 16 години на никого не му текна за таа едноставна трансакција и не оштети сите нас за исто толку пари, секој година? Крајно, треба да бараме длабоки познавања на материјата и да ни биде јасно дека сите народи во наша позиција работат дупло повеќе од нас. Неверојатно, во изминатиот период од дузина години само ВМРО – Народна партија издвои доволно средства да го испрати својот сопартиец Ден Дончев на постдипломски студии на еден елитен универзитетот во светот – Харвард. Колку ли ќе ни беше добар животот ако Бранко, Љубчо, Али и Арбен, сите заедно, инвестираа 2 години од својот живот и беа во Бостон, Оксбриџ или на École Nationale d’Administration, истотака.

Презумпција на вина

Денеска, Македонија има вжештена потреба од создавање на критична маса на компании, успешни приказни што креираат додадена вредност, кои се наптреваруваат на глобалниот пазар, експанзираат и прават профит. Тоа е факт. Реално пак, во Македонија за таква работа сеуште не е создаден фундаментот, почвата за култивирање на успешни бизнис приказни, изразен преку постоењето на примери од праксата, но и преку постоењето на трајни општо-прифатени вредности или предусловни премиси. Така, денеска во Македонија во бизнисот го немаме Тоше Проески, Симон Трпчевски, Пред дождот или Горан Стефановски. Ние не знаме да препознаеме како изгледа една близу перфектна бизнис скулптура или компанија, како што знаеме да видиме трајна вредност во споменикот на Томе Серафимовски. Ниту работиме на креирањето на дефиницијата за основните вредности, принципи, начела, преку кои сепак ќе можеме да кажеме добар збор за убава креација. Од тука, суштински, ние не се движиме кон Брисел на најдобриот автопат. За илустрација, Џек Велч, еден од најуспешните менаџери во историјата на корпоративна Америка, во интервју за ВолСтрит Журнал во месец февруари на прашањето “Дали се смета за богат човек?”, одговара дека да, тој е богат човек, но до одредена нормална граница. Сепак, тој вели, во неговата кариера речиси цел работен век творел во Џенерал Електрик, една од најпрофитабилните во светот, и со тоа ја имал целата заштита и сигурност од таа компанија. Затоа, заради тој релативно мал превземен ризик од негова страна и комфортот на столицата на која седел, тој смета дека надоместот што го добил од компанијата е сосема доволен. Потенцира, понатаму, дека никогаш не би сакал да се спореди со оние супербогати бизнис луѓе, на пример Мајкл Дел или Бил Гејтс, кои за разлика од него биле претприемачи, имале оригинални идеи, превземале огромни ризици, го ставале имотот под хипотека и во одредени случаи внеле несигурност кај својата најблиска фамилија. Од оваа изјава, всушност, може да се изолира основното правило-трајна вредност, на секоја пазарна економија: очекуваното ниво на заработка е правопропорционално со нивото на превземен ризик. Со други зборови, ако превземеш поголем ризик, основаш фирма, имаш идеја, гледаш пазарна можност, вложуваш капитал, вработуваш луѓе, и работиш деноноќно, треба да очекуваш дека тоа ќе се исплати и во случај ако навистина е успешно- да заработиш. По таа здрава логика, во Македонија најбогатите луѓе треба да се луѓето кои почнале нови бизниси со оригинални идеи, и кои изминатите 15 години успешно ги спровеле тие идеи на пазарот преку градење на сериозни компании. Таа претпоставка, сама по себе, мора да функционира во стварност бидејќи е основната премиса за едно здраво општество. Зошто? Ќе биде создаден ефектот на мултипликатор. Преку успешни примери младите генерации ќе гледаат ќар во почнувањето на нови иновативни бизниси, вработување на луѓе и сл. За несреќа, на теренот тоа не е така. Не само што динамичните бизнис луѓе-претприемачи во Македонија не се во позиција да бидат финансиски успешни туку тие луѓе се на маргините на општествениот живот. Парадоксот е уште поголем во тоа што успехот на збир на такви претприемачи на ниво на држава е единствениот одговор за како до зголемен стандард на живеење и евентуално носење на земјата во ЕУ во поблиска иднина. Од друга страна, потајно низ ткивото на општеството се провлекува славата на безличниот и неупотреблив лик на најуспешните транзициски играчи, денешните богати луѓе. Нивната приказна за успех засекогаш ќе остане табу, а во истовреме медиумите, а со тоа и сите ние, си го губат драгоценото време за да ја докажеме вистината. Како резултат, позитивното ткиво се расипува. Луѓето многу лесно ја дисквалификуваат искрената работа на секој претприемач. Се заборава дека тој слој на луѓе најчесто е со голем товар, има хипотека на целиот имот над глава, треба да обезбеди работа, да исплати плата секој први и да платат даноци од кои што живеат сите останати. Претприемачите се маргиналци бутнати во глувечка дупка. Немаат никаков глас, ниту пак се гледаат како решение. Законите не ги штитат, а елитите, администрацијата и народот, вооошто, ги гледаат како неопходно зло. За претприемачите во Македонија владее основната презумпција на вина, наместо невиност. Ги викаме газди наместо сопственици, во лош контекст. Денеска, такви луѓе не се идолите на нашите деца затоа што системот на вредности во македонската економија нив ги гледа како неуспешна приказна. Крајно, време е да ја смениме матрицата на размислување. Време е секој бизнис во Македонија да стане појдовна основа за размислување кога се кројат политики. Да не мотивира идејата како на нив да им се помогне да работат успешно. Администрацијата, службите, инспекциите и на крај вработените, мораат да разберат дека бизнисот мора да се движи непречено и ефикасно за да створиме пресврт. Мораме да се вратиме на спроведување на основните начела на пазарна економија и демократија.